Барлық ғұламалардың ортақ пікірінше, балиғатқа толмаған, алайда есін біліп қалған сәбидің жасаған қажылығы дұрыс болып есептеледі. Бірақ ол қажылығы нәпіл амалдардың қатарына жатады. Яғни парыз қажылығының орнына жүрмейді. Сәби парыз қажылығын шамасы келсе, балиғатқа толғаннан кейін жасауы керек.
Ибн Аббас (Алла әкесі екеуіне разы болсын): «Бір әйел сәбиін көтеріп: «Уа, Алланың елшісі! Мынаған қажылық болады ма?» – дейді. Ол (с.а.с.): «Иә, әрі саған сауап», – деп жауап береді», – деген¹.
Ғалымдар осы хадисті сәбидің қажылығының дұрыс екендігіне дәлел ретінде келтіреді.
Ибн Аббас (Алла әкесі екеуіне разы болсын): «Алла елшісі (с.а.с.): «Кез келген сәби қажылық жасағаннан кейін балиғатқа толса, оған басқа (парыз) қажылығын жасау міндет», – деді», – деп айтқан².
Сәби қажылығының оның жағдайына қарай кейбір өзіндік ерекшеліктері бар:
1. Ақыл-есі кірмеген (шамамен алты жасқа келмеген сәби) сәбидің орнына уәлиі (әкесі немесе оны қажылыққа алып барған адам) ихрамға ниет етіп, ихрам киімін кигізеді, онымен бірге тауап, сағи жасайды, Арафатқа алып шығады және сәбиді ихрам кезінде тыйым салған амалдардан сақтап жүреді. Бірақ оның орнына тауаптан кейінгі екі ракағат намазды оқымайды.
2. Ақыл-есі кірген, жақсы мен жаманды ажыратып қалған сәби міндетті түрде әкесінің не қажылыққа ертіп келген уәлиінің нұсқауымен өзі ихрамға ниет етеді әрі орындай алатын қажылық амалдарының барлығын өзі жасайды. Мұндай жағдайда оның шамасы келетін амалдарды уәлиіне орындауға болмайды.
Жәбир (Алла оған разы болсын): «Алла елшісімен (с.а.с.) бірге қажылық жасадық. Бізбен бірге әйелдер және сәбилер болды. Сонда сәбилердің атынан тәлбия айттық және тас лақтырдық», – деді³.
3. Ханафи мазһабында, егер бала ақыл-есін тоқтатқандығына және тоқтатпағандығына қарамай, қажылықтың бір парызын орындай алмай, оны бұзып алса немесе уәжіптерінің бірін бұзса, оған ешқандай жаза жоқ. Себебі шариғат амалдары сәбиге парыз емес.
4. Ханафи мазһабында егер балиғат жасына толмаған бала Арафатта тұрудан бұрын балиғатқа толып, жаңадан ихрам халіне кіріп, қажылыққа ниет етсе, ол парыз қажылық орындаған болып есептеледі. Ал егер алғашқы ниетімен қалса, қажылығы нәпіл деп есептеледі және ол жағдайы келсе, кейін қайта парыз қажылығын жасауы қажет. Ал шафиғи мазһабы бойынша, ихрамға қайта кіргеніне немесе кірмегеніне қарамастан, оның қажылығы парыз қажылық болып есептеледі.
5. Балиғатқа толмаған бала қажылықтың қай түрін (тәмәттуғ немесе қиран) жасағандығына қарамастан, оған құрбандық (һәди) шалу міндет емес.
¹ Сахих Муслим, Китәб әл-хаж, 2378.
² Әл-Бәйһақи, әс-Сунән әл-кубра, V том, 179-бет.
³ Сунән Ибн Мәжәһ, Китәб әл-хаж, 3029.
материал «Фиқһ әл-ғибадат» кітабынан алынды,
ummet.kz